Ay'ın gökyüzünde hep aynı yerde durmayışının nedeni, Dünya etrafındaki ~29,5 günlük dönüşü sırasında Güneş'e göre konumunun sürekli değişmesidir. Gördüğümüz "evre" aslında Ay'ın kendisi değişmez; Güneş ışığının bize yansıyan kısmı değişir.
Hesabın temeli: faz açısı
Ay evresi, Güneş-Dünya-Ay arasındaki faz açısına bakılarak hesaplanır: bu açı 0° iken Ay tam Güneş'le aynı yöndedir (yeniay, aydınlanma ~%0), 180° iken Dünya'nın diğer tarafındadır (dolunay, aydınlanma ~%100). Açı, iki gök cisminin o andaki gerçek konumundan (ekliptik boylamlarının farkından) hesaplanır — takvim veya yaklaşık formül değil, doğrudan astronomik konum kullanılır.
Sekiz evre
Faz açısı 0°'den 360°'ye tam bir tur attığı ~29,5 günlük döngüde sekiz isimlendirilmiş evreden geçilir: yeniay → hilal (büyüyen) → ilk dördün → şişkin ay (büyüyen) → dolunay → şişkin ay (küçülen) → son dördün → hilal (küçülen) → tekrar yeniay. Her evre yaklaşık 3-4 gün sürer.
Örnek: 18 Temmuz 2026
Bu tarihte gerçek astronomik hesap şunu verir: Ay hilal (büyüyen) evresinde, aydınlanma %20,1, faz açısı 53,1°. Bir sonraki dolunay 29 Temmuz 2026'da, bir sonraki yeniay ise 12 Ağustos 2026'da gerçekleşecek.
Sık yapılan hatalar
- Evre döngüsünü tam 30 gün sanıp takvimden saymak — gerçek döngü ortalama 29,53 gün olduğundan birkaç ay sonra takvim tahmini kayar.
- Aydınlanma yüzdesini evre adıyla karıştırmak: örneğin %50 aydınlanma hem ilk hem son dördünde görülebilir; ayırt eden, aydınlanmanın artıyor mu azalıyor mu olduğudur (faz açısının 180°'nin altında mı üstünde mi olduğu).
Bugünün veya herhangi bir tarihin evresini görmek için Ay Evresi Hesaplama aracını kullanın; doğum tarihinizdeki Ay'ın burcunu görmek isterseniz Ay Burcu Hesaplama ayrı çalışır.